Przemoc rówieśnicza – jak reagować?

Słowo „przemoc rówieśnicza” wielu osobom automatycznie kojarzy się z widocznymi siniakami czy dokuczaniem w łazience szkolnej. Rzadko jednak wygląda to tak jak sobie wyobrażamy. Nękanie wśród nastolatków może objawiać się na wiele sposobów. Najczęściej jest to seria drobnych, powtarzających się sytuacji jak np. regularne wyśmiewanie czyjegoś ubioru, wyglądu, wykluczanie z grupy czy złośliwe komentarze. Osobno te działania mogą wydawać się błahe, jednak powtarzane dzień po dniu, tydzień po tygodniu potrafią całkowicie zmienić to jak młody człowiek czuje się zarówno w szkole, jak i ze sobą samym.

Przemoc rówieśnicza (w literaturze często określana jako bullying) to powtarzające się, celowe działania, których celem jest zastraszenie, poniżenie lub skrzywdzenie osoby, która nie jest w stanie się skutecznie obronić, czy to ze względu na różnicę sił, pozycję w grupie, czy liczbę osób zaangażowanych w atak. Wyróżnia się kilka głównych form takiej przemocy:

• Przemoc fizyczna – bicie, popychanie, szarpanie, niszczenie rzeczy
• Przemoc werbalna – wyśmiewanie, wyzywanie, plotki i pomówienia mające zaszkodzić reputacji.
• Przemoc psychologiczna – wykluczanie z grupy, ignorowanie, szantaż emocjonalny, ograniczanie dostępu do wsparcia społecznego
• Cyberprzemoc – nękanie za pomocą wiadomości, mediów społecznościowych czy forów: publiczne ośmieszanie, rozsyłanie kompromitujących treści, podszywanie się pod kogoś.

Mechanizm, który łączy te formy jest zwykle podobny: sprawca szuka aprobaty grupy i rzadko działa w pojedynkę, najczęściej ma kilku „asystentów”, a wokół nich rośnie krąg biernych widzów. To istotne, bo pokazuje, gdzie tak naprawdę leży możliwość zmiany sytuacji – tam, gdzie jest widownia gotowa się nie zgodzić, przemoc traci swoją moc.

Konsekwencje długotrwałej przemocy rówieśniczej rzadko ograniczają się do samego momentu incydentu i mogą być bardzo poważne. Z czasem ofiara przemocy zaczyna szukać wyjaśnienia w sobie – podejrzewa, że to jego zachowanie prowokuje reakcję otoczenia i próbuje się dostosować. Jeśli sytuacja się nie zmienia, pojawia się przekonanie „to moja wina, to się nigdy nie skończy, nie mam na to wpływu.” W praktyce widać to jako spadek chęci do chodzenia do szkoły, gorsze oceny, wycofanie z relacji, a czasem lęk, obniżony nastrój, kłopoty ze snem czy apetytem. Warto zwracać uwagę na te sygnały, zwłaszcza gdy pojawiają się nagle i bez wyraźnej przyczyny.

Z raportu „Rówieśnicy 2026” opublikowanego na stronie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę wynika, iż przemoc rówieśnicza to zjawisko powszechne. W badaniu wzięło udział 141 911 osób w wieku 10-17 lat i wyniki pokazują, że aż 87% uczniów doświadczyło w ciągu ostatniego roku przynajmniej jednej z analizowanych form przemocy rówieśniczej. Ponadto „trzy czwarte badanych (75%) doświadczyło co najmniej jednej formy cyberprzemocy, a niemal dwie trzecie (63%) jednej z badanych form przemocy fizycznej. […] Szczególnie rozpowszechnione są formy przemocy psychicznej (emocjonalnej), takie jak wyśmiewanie, krytykowanie wyglądu czy wykluczanie z grupy. Wielu uczniów doświadcza również przemocy fizycznej oraz cyberprzemocy. Długotrwałe dręczenie (bullying i cyberbullying) to zjawisko, z którym na co dzień w szkole spotyka się także znacząca część młodzieży, a doświadczenie przemocy często współwystępuje z jej stosowaniem. Wyniki wskazują także na wyraźne różnice związane z wiekiem i płcią – młodsze nastolatki częściej angażują się w przemoc, a szczególnie narażoną grupą są osoby określające swoją płeć jako „inną”. Choć część uczniów zgłasza sytuacje przemocy, to wielu młodych ludzi nie traktuje takich zachowań jako wystarczająco poważnych lub nie wie, gdzie szukać pomocy. Dodatkowo znaczna część zgłoszeń nie spotyka się z adekwatną reakcją ze strony dorosłych lub szkoły, co może osłabiać zaufanie uczniów do systemu wsparcia. Badanie pokazuje również, że pozytywny klimat szkoły oraz wyższy poziom empatii wiążą się z niższym poziomem bullyingu i cyberbullyingu, co podkreśla znaczenie działań profilaktycznych opartych na budowaniu bezpiecznych relacji, wzmacnianiu kompetencji społecznych i tworzeniu wspierającego środowiska szkolnego […] Wyniki jednoznacznie ukazują potrzebę podjęcia wieloobszarowej pracy na rzecz poprawy bezpieczeństwa dzieci w środowisku szkolnym. ”Zakres i nasilenie tych skutków są indywidualne.

1. Najważniejsze w tej sytuacji jest zachowanie spokoju oraz rozmowa, a nie wszczynanie śledztwa. Zamiast pytać wprost „czy ktoś cię prześladuje?”, łatwiej jest zapytać ogólniej o to, jak mija dzień w szkole, z kim dziecko spędza czas, czy czuje się tam dobrze. Presja i seria pytań „na już” często zamykają zamiast otwierać.
2. Uwierz swojemu dziecku i nie bagatelizuj problemu. Czasem chcąc jak najlepiej dla swojego dziecka próbujemy sprawić, że kłopot jest mniejszy, niż w rzeczywistości i używamy zdań typu: „przecież to tylko żarty”, „po co Ty się przejmujesz?”, „musisz być twardszy” czy „po prostu ich nie prowokuj”. Niestety takie słowa nie sprawiają, że nastolatek poczuje się zrozumiany, a pogłębią poczucie osamotnienia i dadzą mu sygnał, że nie warto więcej mówić o tych trudnościach.
3. Postaraj się zachować spokój. To zrozumiałe, że w tej sytuacji emocje są silne i złość oraz chęć natychmiastowej interwencji są naturalną reakcją, ale zanim podejmiesz kolejne kroki warto wziąć kilka głębokich oddechów i przemyśleć sprawę. Impulsywna reakcja (np. bezpośrednia konfrontacja z rodzicami sprawcy) często pogarsza sytuację dziecka w grupie.
4. Zaangażuj szkołę formalnie. Rozmowa z wychowawcą lub pedagogiem szkolnym to pierwszy krok, ale warto też prosić o konkretne działania na piśmie do dyrekcji placówki i śledzić czy są wdrażane. Samo zgłoszenie problemu nie zawsze wystarcza.
5. Dokumentuj, jeśli to możliwe. Zrzuty ekranu wiadomości, notatki o incydentach z datami mogą być przydatne się zarówno w rozmowach ze szkołą, jak i w razie potrzeby zgłoszenia sprawy dalej.
6. Rozważ pomoc specjalisty. Psycholog lub psychoterapeuta może pomóc dziecku odbudować poczucie własnej wartości i nauczyć je strategii radzenia sobie – nie tylko z bieżącą sytuacją, ale i z jej długofalowymi skutkami.

Jeśli problem przemocy rówieśniczej dotyczy bezpośrednio Ciebie, pierwsza rzecz, którą warto usłyszeć brzmi: to nie Twoja wina. Nie ma znaczenia, jak wyglądasz, jak się zachowujesz czy co lubisz – nic z tego nie usprawiedliwia tego, co Cię spotyka. Odpowiedzialność zawsze leży po stronie osoby, która krzywdzi.

• Powiedz komuś zaufanemu, nawet jeśli wydaje Ci się to trudne. To może być rodzic, starsze rodzeństwo, nauczyciel, pedagog szkolny albo inny dorosły, któremu ufasz. Wielu osobom trudno zrobić ten pierwszy krok, bo boją się, że sytuacja się pogorszy albo że nikt im nie pomoże, ale milczenie prawie zawsze przedłuża problem, a nie go rozwiązuje.
• Zrzuty ekranu wiadomości, zapisane daty i okoliczności zdarzeń mogą pomóc dorosłym zareagować skuteczniej.
• Nigdy nie jesteś sam/a. Nawet jeśli czujesz, że nikt nie rozumie jak bardzo to boli, nie musisz radzić sobie w pojedynkę. Możesz zadzwonić na bezpłatny telefon zaufania (116 111), gdzie porozmawiasz z kimś, kto Cię wysłucha bez oceniania i pomoże zastanowić się nad kolejnym krokiem.

Pamiętaj, że to, co czujesz, jest uzasadnione. Złość, smutek, wstyd czy chęć unikania szkoły to wszystko naturalne reakcje na sytuację, która nie powinna się zdarzać. Nie musisz „się z tym nie przejmować” ani udawać, że wszystko jest w porządku. Masz prawo, a nawet powinieneś/powinnaś czuć się bezpiecznie w swoim otoczeniu. Jeśli po pierwszej rozmowie z dorosłym nic się nie zmienia, warto spróbować ponownie albo zwrócić się do kogoś innego – nauczyciela, dyrektora, psychologa szkolnego. Szukaj pomocy tak długo aż ją otrzymasz.

Nastolatki, które widzą, że ktoś z klasy jest dręczony, często czują się bezradne. Boją się, że staną się kolejnym celem, jeśli zareagują. To zrozumiały lęk, ale warto wiedzieć, że nawet małe gesty mają znaczenie. Nie musisz konfrontować się ze sprawcą i narażać siebie, żeby pomóc. Czasem wystarczy podejść do osoby dręczonej, usiąść obok, dać znać, że nie jest sama.

1. Zgłoś sytuację zaufanemu dorosłemu – nauczycielowi, pedagogowi, rodzicowi to nie „donoszenie”, tylko realna pomoc, zwłaszcza gdy osoba pokrzywdzona sama boi się to zrobić. Możesz to zrobić nawet anonimowo.
2. Jeśli widzisz przemoc online nie przesyłaj dalej i nie komentuj treści, które kogoś ośmieszają. Bierne rozpowszechnianie też podtrzymuje mechanizm przemocy.

116 123 Telefon zaufania dla dorosłych (24/7)

• 116 111 bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (całodobowo)
• 800 100 100 telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci
• 112 numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia

Przemocy rówieśniczej można zapobiegać, a jej skutki łagodzić, jeśli reaguje się wystarczająco wcześnie. Wystarczy zacząć od uważności i rozmowy, reszta może się układać krok po kroku, także z pomocą specjalisty.

1. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, raport „RÓWIEŚNICY 2026″, fdds.pl
2. Fundacja UNAWEZA, projekt Młode Głowy, dział „BULLYING”, mlodeglowy.pl