Parentyfikacja, to zjawisko o którym ostatnio mówi się coraz częściej. Dotyczy sytuacji, w których dochodzi do odwrócenia ról, dziecko przejmuje dorosłe zadania i staje się rodzicem dla swojego rodzica. Czyli przejmuje te funkcje, które powinny pełnić osoby dorosłe np. opiekę, podejmowanie decyzji, branie odpowiedzialności, zaspokajanie potrzeb rodziny.
To te dzieci o których mówimy „taki mały stary” albo „mała dorosła”.
W rodzinach o zaburzonych rolach i granicach mówimy o dwóch rodzajach parentyfikacji:
Instrumentalnej – to wtedy kiedy dziecko przejmuje zadania, działania, które powinni wykonywać dorośli np. opieka nad młodszym rodzeństwem, gotowanie, czy czasami nawet zarabianie pieniędzy na utrzymanie rodziny. Ten rodzaj parentyfikacji występuje zwykle w rodzinach dotkniętych uzależnieniem lub nieleczoną chorobą psychiczną. Dziecko czuje się wtedy odpowiedzialne za „trzymanie poziomu” za rodzica i staje się jego opiekunem oraz przejmuje jego role.
Emocjonalnej – dziecko staje partnerem wspierającym rodzica w problemach życiowych, towarzyskich, zawodowych, czy miłosnych. Dziecko niczym doradca, kompan, mediator w rodzinnych konfliktach i przyjaciel. Pełni rolę powiernika jednego z rodziców albo jest odpowiedzialne za zapewnienie miłej atmosfery w domu.
Skutki parentyfikacji w dorosłym życiu:
- Skłonność do nadmiernej odpowiedzialności za innych
- Trudności z wyznaczaniem granic w relacjach
- Lęk przed porażką lub rozczarowaniem bliskich
- Problemy z identyfikowaniem własnych potrzeb
- Niskie poczucie własnej wartości
- Brak umiejętności proszenia o pomoc
- Obawa, aby skupić uwagę bliskich na swoich problemach, z lęku, że będzie się dla kogoś problemem
- Nadkontrola
- Ciągły stan bycia w gotowości
Osoby, które w dzieciństwie doświadczyły parentyfikacji mają nieustannie włączony „radar” wyczuwający stany emocjonalne i potrzeby innych. Mają jednak trudność w zadbaniu o własne potrzeby, często nie potrafią ich nawet rozpoznać. Zdarza się, że mają przekonanie, że radzą sobie
z problemami lepiej niż inni, co sprawia, że nieustannie obciążeni są nadmiarem zadań,
których nie są w stanie powierzyć komukolwiek. Jednocześnie towarzyszy im ciągły lęk,
że rozczarują innych. A kiedy same potrzebują pomocy mają przekonanie, że nie powinni obciążać innych swoimi problemami, a kiedy przeżywają trudne uczucia, raczej myślą: „przesadzam”.
Jak sobie radzić z parentyfikacją?
Jeśli uświadomisz sobie, że doświadczyłeś/łaś parentyfikacji terapia indywidualna będzie dla Ciebie wskazana, aby:
- uświadomić sobie własne potrzeby,
- przywrócić porządek w pełnionych rolach,
- nauczyć się wyznaczania zdrowych granic,
- budować zdrowe relacje,
- nauczyć się rozpoznawania i konstruktywnego wyrażania emocji,
- zrozumieć przyczyny swoich trudności,
- odbudować poczucie własnej wartości.
